18 września obchodzony był Światowy Dzień Monitoringu Wód, który ma na celu zachęcenie społeczeństwa do troski o najważniejszy zasób naturalny Ziemi oraz podkreślenie roli monitoringu w jego ochronie. W Polsce kompleksowe badania wód powierzchniowych prowadzi Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ), który monitoruje obecnie 4240 jednolitych części wód powierzchniowych (jcw) w cyklach 6-letnich. Instytucja jest też odpowiedzialna za badania m.in. warunków fizykochemicznych i parametrów biologicznych środowiska morskiego.
GIOŚ koordynuje działania w zakresie monitoringu wód powierzchniowych, wykonuje pomiary jakości, klasyfikuje i ocenia stan wód w skali obszarów dorzeczy oraz prowadzi krajowe programy monitoringowe. Monitoring obejmuje wody powierzchniowe (śródlądowe, przejściowe i przybrzeżne), wody podziemne oraz Morze Bałtyckie.
Jednolita część wód (jcw) stanowi podstawową jednostkę gospodarki wodnej, obejmującą zarówno zbiorniki wód stojących, cieki, przybrzeżne fragmenty wód morskich, jak i wody podziemne. Badania prowadzone są zgodnie z planami gospodarowania wodami i wymogami Ramowej Dyrektywy Wodnej.
Zaawansowane badania laboratoryjne
Centralne Laboratorium Badawcze GIOŚ pobiera próbki i oznacza ponad 120 różnych parametrów przy ocenie jakości wód powierzchniowych. Badania realizowane są zgodnie z założeniami Ramowej Dyrektywy Wodnej oraz innych dyrektyw dotyczących polityki wodnej i Ramowej Dyrektywy w sprawie Strategii Morskiej.
Monitoring Morza Bałtyckiego
W przypadku Morza Bałtyckiego GIOŚ bada warunki fizykochemiczne, parametry biologiczne środowiska morskiego, ichtiofaunę oraz fakultatywnie mikrobiologię. Monitoring obejmuje także warunki hydrograficzne, odpady w środowisku morskim, hałas podwodny oraz gatunki i siedliska morskie.
Wśród wyników prac Inspekcji Ochrony Środowiska wymienić można: gotowe pomiary monitoringowe, oceny stanu wód (chemicznego i ekologicznego), informacje dla społeczeństwa w zakresie stanu wód, sprawozdawczość do Komisji Europejskiej i Europejskiej Agencji Środowiska, zestawienia dla statystyki publicznej, wspomaganie mechanizmów decyzyjnych w gospodarce wodnej i ochronie środowiska, współpracę międzynarodową, publikacje wojewódzkie i ogólnokrajowe.
Wykorzystanie danych monitoringowych
Wyniki monitoringu służą do oceny stanu chemicznego i ekologicznego wód, informowania społeczeństwa o stanie środowiska wodnego oraz sprawozdawczości do Komisji Europejskiej i Europejskiej Agencji Środowiska. Dane wspierają mechanizmy decyzyjne w gospodarce wodnej i ochronie środowiska oraz umożliwiają współpracę międzynarodową.
Wody powierzchniowe najbardziej narażone
Rzeki i jeziora, będące podstawowym źródłem wody dla człowieka, są najbardziej narażone na skutki działalności antropogenicznej. Trafia do nich deszczówka z aglomeracji miejskich, zanieczyszczenia obszarowe z pól rolnych oraz ścieki oczyszczone z gospodarstw i przemysłu. Bez profesjonalnego monitoringu nie byłaby możliwa ocena stanu wód powierzchniowych.
Dostęp do informacji o monitoringu
GIOŚ udostępnia aktualne informacje o monitoringu wód na dedykowanych stronach internetowych:
- wody powierzchniowe: wody.gios.gov.pl/pjwp z interaktywną mapą wyników
- wody podziemne: mjwp.gios.gov.pl
- wody morskie: rdsm.gios.gov.pl
Monitoring wód prowadzony przez GIOŚ ma fundamentalne znaczenie nie tylko dla ochrony środowiska, ale także dla zrównoważonego rozwoju gospodarczego Polski. Dobry stan wód powierzchniowych i morskich jest warunkiem koniecznym dla rozwoju gospodarki morskiej, w tym projektów morskiej energetyki wiatrowej, które wymagają zachowania wysokiej jakości środowiska morskiego. Regularne badania jakości wód Morza Bałtyckiego wspierają także realizację międzynarodowych zobowiązań Polski w ramach HELCOM oraz ocenę wpływu rozwoju infrastruktury offshore na ekosystem bałtycki, co ma kluczowe znaczenie dla społecznej akceptacji projektów transformacji energetycznej.
