Od 1 lipca 2025 roku Polska pełni półtoraroczne przewodnictwo we współpracy ministrów w zakresie planowania przestrzennego i rozwoju regionu Morza Bałtyckiego VASAB (Vision and Strategies around the Baltic Sea). W dniach 16-18 września w Iławie odbyły się wydarzenia inauguracyjne pod kierownictwem Emilii Malak-Pętlickiej, zastępczyni dyrektora Departamentu Strategii w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej.
Polska wyznaczyła trzy główne obszary działania podczas swojego przewodnictwa. Pierwszym priorytetem jest wzmocnienie odporności przestrzennej i terytorialnej w regionie Morza Bałtyckiego. Drugim – wspieranie spójności terytorialnej na różnych poziomach administracyjnych i planistycznych. Trzeci priorytet obejmuje rozpoczęcie badania odporności terytorialnej w regionie Morza Bałtyckiego w ramach programu ESPON.
96. Posiedzenie Komitetu Wyższych Urzędników
Najważniejszym punktem wydarzeń inauguracyjnych było 96. Posiedzenie Komitetu Wyższych Urzędników ds. Planowania Przestrzennego i Rozwoju (CSPD VASAB). Uczestnicy dyskutowali o sposobach wdrażania Tallińskiej Deklaracji Ministrów dotyczącej odporności przestrzennej, przyjętej w czerwcu 2025 roku.
Podczas spotkania przedstawiono aktualności z krajowych systemów planowania przestrzennego i strategicznego oraz postępy we wdrażaniu Makro-regionalnej Strategii UE dla Regionu Morza Bałtyckiego w obszarze planowania przestrzennego, za który VASAB odpowiada wspólnie z HELCOM.
Prezentacja projektów i polskich doświadczeń
Zaprezentowano także projekty prowadzone przez VASAB: BalticSea2Land, NESB, Land-Based Planners’ Forum oraz BalticPlaNet. Uczestnicy mieli okazję poznać polskie doświadczenia w zakresie planowania regionalnego dzięki prezentacjom przedstawicieli Urzędu Marszałkowskiego i Biura Planowania Województwa Warmińsko-Mazurskiego.
Ważnym punktem programu była wizyta studyjna w Lubawie, gdzie zaprezentowano działania sieci miast Citta Slow, pokazując praktyczne przykłady zrównoważonego rozwoju lokalnego.
Webinarium Land-Based Planners Forum
18 września odbyło się Webinarium Land-Based Planners Forum, podczas którego pokazano przykłady współpracy regionalnej, lokalnej i miejskiej w regionie Morza Bałtyckiego. Uczestnicy podkreślali potrzebę ustanowienia Bałtyckiego Forum Planistów – platformy wspierającej wymianę wiedzy i dobrych praktyk na poziomie lokalnym i regionalnym.
Plany na kolejne miesiące przewodnictwa
W ramach polskiego przewodnictwa zaplanowano kilka kluczowych wydarzeń. W połowie 2026 roku odbędzie się spotkanie Dyrektorów Generalnych VASAB. W sierpniu 2026 roku w Gdańsku zostanie zorganizowana Letnia Szkoła Młodych Planistów z Regionu Morza Bałtyckiego.
Planowane są również działania wspierające wdrażanie Joint Warsaw Declaration, przyjętej w maju 2025 roku w ramach polskiej prezydencji w Radzie UE.
Znaczenie VASAB dla współpracy bałtyckiej
VASAB (Vision and Strategies around the Baltic Sea) to platforma współpracy ministrów odpowiedzialnych za planowanie przestrzenne i rozwój terytorialny w krajach regionu Morza Bałtyckiego. Organizacja odgrywa kluczową rolę w koordynacji polityk przestrzennych i wspieraniu zrównoważonego rozwoju regionu.
Polskie przewodnictwo w VASAB ma szczególne znaczenie w kontekście wyzwań geopolitycznych regionu Morza Bałtyckiego oraz rosnącej roli planowania przestrzennego w adaptacji do zmian klimatycznych. Nacisk na odporność przestrzenną i terytorialną odpowiada na potrzeby wzmocnienia stabilności regionu oraz przygotowania na przyszłe wyzwania środowiskowe i społeczno-ekonomiczne. Współpraca w ramach VASAB może wspierać także koordynację rozwoju infrastruktury energetycznej, w tym projektów morskiej energetyki wiatrowej oraz sieci przesyłowych, które wymagają skoordynowanego podejścia do planowania przestrzennego w skali makroregionalnej.
