Henna Virkkunen, wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej ds. suwerenności technologicznej, bezpieczeństwa i demokracji, oraz Kaja Kallas, wysoki przedstawiciel UE do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, zaprezentowały 21 lutego 2025 r. w Helsinkach wspólny komunikat ws. kompleksowego planu wzmocnienia bezpieczeństwa i odporności infrastruktury podmorskich kabli – EU Action Plan on Cable Security. Inicjatywa ta, zapowiedziana wcześniej przez przewodniczącą Ursulę von der Leyen podczas Dnia Niepodległości Energetycznej Państw Bałtyckich (ang. Baltic Energy Independence Day) w Wilnie, stanowi odpowiedź na niedawne incydenty zagrażające krytycznej infrastrukturze UE.
O pierwszych doniesieniach w sprawie zapisów w planie informowaliśmy tutaj. Plan działania koncentruje się na czterech kluczowych obszarach. W zakresie prewencji przewiduje zaostrzenie wymogów bezpieczeństwa i oceny ryzyka oraz priorytetowe finansowanie wdrażania nowych, inteligentnych kabli. Obszar detekcji zakłada wzmocnienie możliwości monitorowania zagrożeń w poszczególnych basenach morskich, w tym w regionie Morza Bałtyckiego i Śródziemnego. Chociaż plan działania koncentruje się przede wszystkim na kablach podmorskich, niektóre z jego działań można wykorzystać lub rozszerzyć w celu zwiększenia bezpieczeństwa innych morskich elementów infrastruktury krytycznej, takich jak rurociągi lub morskie farmy wiatrowe – czytamy w dokumencie.
W obszarze reagowania i odbudowy plan przewiduje usprawnienie unijnych ram zarządzania kryzysowego oraz zwiększenie zdolności naprawczych.
Element odstraszania obejmuje egzekwowanie sankcji i środków dyplomatycznych wobec wrogich podmiotów, wykorzystanie unijnego zestawu narzędzi do przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym oraz rozwój „dyplomacji kablowej” z partnerami globalnymi.
Jak czytamy, w perspektywie krótkoterminowej możliwe jest już uruchomienie dedykowanego regionalnego zintegrowanego mechanizmu nadzoru koncentrującego się na Morzu Bałtyckim. Można tego dokonać poprzez wykorzystanie otwartego zaproszenia w ramach programu „Cyfrowa Europa” (22 mln euro) do tworzenia transgranicznych centrów operacji bezpieczeństwa (SOC). Ten pierwszy
regionalny ośrodek nadzoru mógłby być poligonem doświadczalnym dla integracji wszystkich istotnych danych, usług, sieci i podmiotów w każdym basenie morskim. W perspektywie średnioterminowej podejście to mogłoby zostać rozszerzone na inne baseny morskie.
W perspektywie średnioterminowej Komisja proponuje utworzenie wielozadaniowej unijnej floty rezerwowej statków kablowych, która byłaby wykorzystywana w sytuacjach awaryjnych do rozmieszczania lub naprawy elektrycznych kabli podmorskich łączących terytoria UE. Statki te posiadałyby zdolności lodołamacza, aby móc działać na północnych szerokościach geograficznych i w ekstremalnych warunkach pogodowych oraz mogłyby zawierać modułowy sprzęt do naprawy lub rozmieszczania (instalacji). Mogłyby również przyczynić się do reagowania na inne zagrożenia, takie jak zagrożenia środowiskowe (np. wycieki ropy naftowej). W tym zakresie można zmobilizować fundusze UE w połączeniu ze wsparciem państw członkowskich. Na przykład flota mogłaby być współfinansowana z instrumentu „Łącząc Europę” w synergii z innymi funduszami, w szczególności funduszami spójności z zainteresowanymi państwami członkowskimi. Zdolność ta mogłaby ewentualnie zostać włączona do unijnego mechanizmu ochrony ludności.
„W odpowiedzi na rosnące napięcia geopolityczne, szczególnie w regionach takich jak Morze Bałtyckie, Komisja Europejska podejmuje zdecydowane działania w celu zabezpieczenia naszej krytycznej infrastruktury podmorskich kabli” – powiedziała Henna Virkkunen.
Komisja i Wysoki Przedstawiciel będą wdrażać konkretne działania stopniowo w latach 2025-2026, we współpracy z państwami członkowskimi i Agencją ds. Cyberbezpieczeństwa ENISA. Do końca 2025 roku planowane jest przedstawienie między innymi mapy istniejącej i planowanej infrastruktury podmorskiej, skoordynowanej oceny ryzyka oraz zestawu narzędzi bezpieczeństwa.
Komisja ustanowi forum branżowe w celu przeprowadzenia konsultacji z najistotniejszymi podmiotami i stowarzyszeniami handlowymi w dziedzinie technologii kabli podmorskich, aby opracować przemysłowy plan działania w zakresie wdrażania technologii nadzoru i ochrony infrastruktury kabli podmorskich.
Inicjatywa ta uzupełnia istniejące działania NATO i wspiera wysiłki na poziomie krajowym oraz regionalnym, potwierdzając zaangażowanie Europy w ochronę krytycznej infrastruktury podmorskiej.
Znaczenie tej infrastruktury trudno przecenić – podmorskie kable transmisyjne obsługują 99% międzykontynentalnego ruchu internetowego, a kable energetyczne umożliwiają integrację rynków energii elektrycznej państw członkowskich oraz przesył energii z morskich farm wiatrowych.
Przypomnijmy, że w listopadzie 2023 r. Komisja opublikowała plan działania UE w zakresie sieci elektroenergetycznych (ang. EU Grid Action Plan), w którym przedstawiono 14 działań nielegislacyjnych mających na celu wzmocnienie ram inwestycyjnych dla sieci elektroenergetycznych. Działania te mają zostać zakończone do połowy 2025 roku. W nadchodzących latach na inwestycje w sieci elektroenergetyczne potrzeba będzie przeznaczyć około 530-540 mld euro, średnio 77 mld euro rocznie. To znacznie więcej niż 85 mld euro zainwestowane w latach 2021-2023. Pakiet dotyczący europejskich sieci elektroenergetycznych będzie miał również na celu dalsze ułatwianie inwestycji w infrastrukturę sieciową i zapobieganie udziałowi niezaufanych podmiotów z państw trzecich w krytycznych kablach elektroenergetycznych.
Jeśli chodzi o region Morza Bałtyckiego, Komisja ułatwiła wzajemne połączenia i integrację z europejskim rynkiem energii w Europie Północnej i skupiła się na usunięciu „izolacji energetycznej” państw bałtyckich i Finlandii. W ciągu ostatnich 15 lat regionie tym zainwestowano ponad 2,7 mld euro z funduszy UE. W wspólnym komunikacie podkreślono, że z potencjałem morskich odnawialnych źródeł energii na poziomie 91 GW, Morze Bałtyckie będzie jednym z kluczowych obszarów rozwoju produkcji i infrastruktury morskich odnawialnych źródeł energii w UE.
