Najwyższa Izba Kontroli skrytykowała Ministerstwo Klimatu i Środowiska za niewystarczające działania wspierające rozwój energetyki wiatrowej w Polsce. Kontrola wykazała ponad trzyipółletnie opóźnienie w transpozycji dyrektywy RED II, brak aktualizacji kluczowych dokumentów strategicznych oraz niedostateczne mapowanie potencjału OZE.
Nowelizacja ustawy o inwestycjach z 23 kwietnia 2023 roku, określająca minimalną odległość pomiędzy zabudową mieszkalną na poziomie 700 metrów (zamiast wcześniej planowanych 500 metrów), może spowodować niemal dwukrotne zmniejszenie możliwości rozwoju lądowej energetyki wiatrowej, ograniczając dostępny teren pod inwestycje.
W przypadku morskiej energetyki wiatrowej potencjał Polski jest znaczny. Prognozy do 2050 roku przewidują możliwość instalacji mocy rzędu 28 GW, co stanowi ponad jedną trzecią możliwości całego Morza Bałtyckiego. Kontrola NIK objęła lata 2022-2024 i uwzględniła Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Ministerstwo Infrastruktury, Urząd Morski w Gdyni oraz dziewięć urzędów gmin z województw pomorskiego, wielkopolskiego i zachodniopomorskiego.
Ponad trzy lata opóźnienia w implementacji dyrektyw unijnych
Najpoważniejszym uchybieniem jest brak ukończenia na czas transpozycji unijnej dyrektywy RED II do polskiego prawa z opóźnieniem przekraczającym trzy i pół roku, co może skutkować sankcjami ze strony UE. Do zakończenia kontroli Minister nie wdrożył w pełni przepisów dyrektyw RED II i RED III. W konsekwencji Polska nie posiada prostych procedur rozstrzygania sporów ani szybkiego trybu odwołań administracyjnych i sądowych.
Ministerstwo nie wyjaśniło przyczyn opóźnień ani stanu przygotowania brakujących regulacji. NIK wskazuje, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie podjęło również wystarczających działań w zakresie dokładnego zbadania i wyznaczenia najlepszych lokalizacji dla rozwoju odnawialnych źródeł energii, w tym energii wiatrowej.
Brak aktualizacji kluczowych dokumentów strategicznych
Do dnia zakończenia kontroli Minister Klimatu i Środowiska nie przedłożył Komisji Europejskiej aktualizacji Krajowego planu na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030 (KPEiK), mimo że termin upłynął 30 czerwca 2024 roku. Ministerstwo złożyło w UE ważne raporty i plany z pięcio- i ośmiomiesięcznym opóźnieniem, co spowodowało w jednym przypadku uruchomienie wobec Polski procedury naruszeniowej.
Minister nie przygotował w terminie zaktualizowanej Polityki Energetycznej Polski do 2040 roku (PEP2040). Rada Ministrów już w 2022 roku wskazywała, że przyjęta w 2021 roku polityka energetyczna nie odzwierciedla obecnej sytuacji geopolitycznej i gospodarczej.
Niedostateczne mapowanie potencjału OZE
Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie podjęło wystarczających działań w zakresie mapowania potencjału dla rozwoju odnawialnych źródeł energii. Powoduje to ryzyko niedotrzymania terminów wynikających z Krajowego Planu Odbudowy oraz unijnych dyrektyw RED II i RED III.
W Urzędzie Morskim w Gdyni trwała procedura związana z opracowywaniem 11 projektów planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich, jednak żaden z nich nie ustalał lokalizacji morskich elektrowni wiatrowych, gdyż projekty nie obejmowały wyłącznej strefy ekonomicznej. Jedynie projekt planu dla wód przyległych do brzegu morskiego na odcinku od Władysławowa do Łeby wskazuje korytarze dla infrastruktury przesyłowej z morskich farm wiatrowych.
Rekomendacje NIK dla resortu klimatu
NIK skierowała do Ministra Klimatu i Środowiska wnioski o podjęcie działań systemowych zapewniających niezwłoczne przygotowanie i przedłożenie Komisji Europejskiej aktualizacji KPEiK, przygotowanie aktualizacji PEP2040, przygotowanie projektów aktów prawnych w pełni transponujących dyrektywę RED II oraz implementujących artykuł 16 ustęp 5 i 6 dyrektywy RED II, a także usprawnienie procesu przeprowadzania mapowania potencjału OZE.
Energetyka wiatrowa stanowi kluczowy element transformacji energetycznej Polski ze względu na rosnące zapotrzebowanie na odnawialne źródła energii, potrzebę ochrony środowiska oraz zobowiązania klimatyczne wynikające z polityki Unii Europejskiej. Jest szczególnie ważna w kontekście wysokich cen energii w Polsce, wyższych niż w wielu innych krajach europejskich, co w dużej mierze jest spowodowane dużym udziałem węgla w produkcji prądu. Likwidacja barier dla energetyki wiatrowej zarówno na morzu, jak i na lądzie może zapewnić Polsce bezpieczeństwo i niezależność energetyczną, jednak opóźnienia i bariery stwierdzone przez NIK mogą poważnie zagrozić tym celom.
