Dlaczego Polska ma problem z finansowaniem transformacji energetycznej i kto może go rozwiązać? Na te pytania próbowali odpowiedzieć eksperci podczas spotkania i premiery nowego raportu Fundacji Instrat – Polska potrzebuje klimatycznego CFO. Instrat rekomenduje powołanie klimatycznego skarbnika, który będzie odpowiadać w rządzie za decyzje dotyczące transformacji energetycznej, źródeł oraz sposobów jej finansowania. Rekonstrukcja rządu kolejny raz dzieli dzieli te funkcje na kilka resortów.
Transformacja energetyczna w Polsce to temat, który często budzi kontrowersje i opiera się na skrajnych narracjach. Zwolennicy transformacji wskazują, że dzięki unijnym funduszom i spadającym cenom energii (z powodu większego udziału OZE) transformacji energetyczna będzie łatwa do sfinansowania. Druga strona ostrzega, że jej koszt może sięgnąć bilionów złotych, które mogą przekroczyć możliwości państwa i społeczeństwa. Rzeczywistość jest jednak bardziej złożona. Polska stoi przed ogromnym wyzwaniem inwestycyjnym w sektorach, które nie dysponują wystarczającym kapitałem. Choć dostępne są niskooprocentowane pożyczki z UE i sprzyjające warunki rynkowe (m.in. obniżki stóp procentowych), konieczny jest systemowy nadzór nad finansowaniem transformacji. Dlatego konieczne jest powołanie w rządzie osoby odpowiedzialnej za strategię finansową transformacji – klimatycznego Chief Financial Officer (CFO), osoba zarządzająca ponad podziałami partyjnymi.
„Należy określić kto w rządzie jest odpowiedzialny za rachunek za transformację energetyczną. Polska potrzebuje klimatycznego CFO – osoby, która będzie odpowiedzialna w rządzie za decyzje związane z inwestycjami w ramach transformacji energetycznej i ich finansowania, będzie dbać o przejrzystość i kontrolę wydatków, oceniać wpływ transformacji na ceny energii oraz koordynować działania rządu i instytucji finansowych. To strategiczne stanowisko może przesądzić o powodzeniu transformacji w Polsce – zarówno pod względem ekonomicznym, jak i społecznym. Nie proponujemy wprost, kto konkretnie w rządzie miałby podjąć się danej funkcji – powinna ona być “ponadczasowa”, bo będzie potrzebna w kolejnych latach i rządach” – skomentował Michał Hetmański, prezes Fundacji Instrat.
Eksperci Fundacji Instrat w opublikowanym raporcie analizują cztery pilne wyzwania, które stoją przed polskim rządem w zakresie finansowania transformacji energetycznej:
- Wpływ dekarbonizacji energetyki, ciepłownictwa i przemysłu na dochody dla budżetu państwa z systemu EU ETS
- Energia z atomu i morskich farm wiatrowych – czy będzie tania i dla kogo?
- Czy walka ze smogiem okazała się droższa, niż myśleliśmy?
- Skąd jeszcze pozyskać środki na transformację energetyczną.
– Dodatkowo warto byłoby zarekomendować m.in. zielone budżetowanie. Klimatyczny CFO to jedno, ale instrumenty i narzędzia, którymi taka osoba czy instytucja mogłaby dysponować to druga kwestia. Takim narzędziem jest z pewnością zielone budżetowanie, które uwzględniania kwestie środowiskowe przy planowaniu, wydatkowaniu i audytowaniu środków publicznych. Ma ono na celu wspieranie zrównoważonego rozwoju poprzez alokację środków publicznych na projekty i działania prośrodowiskowe i protransformacyjne. Dzięki temu byłoby wiadomo które i ile środków idzie na te cele i poprzez to łatwiej byłoby zarządzać procesem transformacji klimatyczno-energetycznej – skomentował Ludwik Kotecki, członek Rady Polityki Pieniężnej, uczestnik webinaru „Polska potrzebuje klimatycznego CFO”.
Rekomendacje ekspertów Fundacji Instrat
W raporcie eksperci przedstawiają także kluczowe rekomendacje dla rządu. Wskazują, że powodzenie transformacji energetycznej w Polsce wymaga nie tylko kapitału, ale też lepszej organizacji i nadzoru. Rekomendują:
1. Powołanie klimatycznego CFO
Podczas trwającej rekonstrukcji rządu warto przypisać odpowiedzialność za finansowanie transformacji jednej osobie lub jednostce – np. przy KPRM.
2. Wdrożenie zielonego budżetowania
Konieczne jest planowanie finansowe oparte na celach klimatycznych – przypisywanie inwestycji do źródeł finansowania, bieżące wsparcie projektów oraz uwzględnianie zielonego długu publicznego w budżecie.
3. Reset instytucjonalny – nowy ekosystem i odświeżona oferta finansowania
Należy przebudować rolę krajowych instytucji finansujących transformację energetyczną (PFR, BGK, NFOŚiGW) – rozszerzyć ich funkcję ponad obecne wąskie uprawnienia dystrybutorów unijnych programów i zaangażować sektor prywatny. Potrzebna jest rewizja nieskutecznych programów oraz przygotowanie nowej perspektywy finansowej.
4. Rewizję zasad dotyczących długu publicznego
Polska powinna aktywnie uczestniczyć w debacie o zmianach unijnych reguł dotyczących długu publicznego i deficytu względem PKB. Na tle unijnym Polska jest ponadprzeciętnie obciążona tymi wydatkami, dlatego powinna się zaangażować w tworzenie podstaw do definicji tych kryteriów. Potrzebny jest szeroki konsensus – oparty nie tylko na argumentach klimatycznych, ale także gospodarczych i geopolitycznych
